Pomocnik mozartofana

KV = Köchel Verzeichnis

Katalog dzieł Mozarta zestawiony przez Ludwiga Rittera von Köchla. Im niższy numer KV, tym młodszy był Mozart, gdy komponował oznaczony nim utwór.

 

Rondo

z fr. rondeau, czyli koło – utwór, którym parokrotnie powtarza się melodia z początku, zwana refrenem. Bywa samodzielny, a często jest finałem w → sonacie.

 

Sonata

W czasach Mozarta sonatami nazywano utwory na instrument, a wywodziło się to słowo z włoskiego „sonare”, oznaczającego „grać” (dla kontrastu - kantaty, czyli utworu śpiewanego (wł. cantare = śpiewać). Sonata miała na ogół trzy części w różnych tempach: umiarkowanie szybko – powoli – szybko. Każda z nich wprowadzać miała słuchaczy w inny nastrój. Pierwsza bywała zazwyczaj najbardziej złożona i wymagała od słuchaczy największego skupienia. Druga charakter miała śpiewny, nierzadko wprowadzając odcień melancholii. Trzecia bywała stylizowanym tańcem, żywym i radosnym.

 

Divertimento

(wł. rozrywka, zabawa) – utwór instrumentalny złożony z kilku krótkich części

 

Koncert

z wł. concertare oznaczającego „łączyć się, współdziałać” – oraz z łaciny, w której concerto znaczyło „spierać się z kimś, współzawodniczyć”. Od początku XVIII wieku, gdy zaczęto komponować koncerty instrumentalne, istotniejsza stała się rywalizacja solisty i zespołu w trzyczęściowych utworach zbudowanych tak jak → sonata. Słowo „koncert” ma podwójne korzenie i dwa znaczenia. Podobnie jak większość terminów spotykanych w „klasyce”, pochodzi z języka włoskiego, od słowa concertare oznaczającego „łączyć się, współdziałać” – oraz z łaciny, w której concerto znaczyło „spierać się z kimś, współzawodniczyć”. U schyłku XVI wieku, kiedy komponowano religijne koncerty wokalne, ważne było w nich współdziałanie głosów i instrumentów. Od początku XVIII wieku,gdy zaczęto komponować koncerty instrumentalne, istotniejsza stała się rywalizacja solisty i zespołu w trzyczęściowych utworach przypominających sonaty (→ s. XX). Wykonania utworów muzycznych dla publiczności nie nazywano wówczas koncertami, lecz „akademiami”.  Słowo „koncert” pojawiło się później, zapożyczone z Francji, gdzie od 1725 roku organizowano dla paryskiej publiczności „Concerts spirituels”, czyli „koncerty duchowe”. I tym sposobem możliwe stały się – koncerty z koncertami.

 

Symfonia

spolszczona nazwa czteroczęściowego utworu na orkiestrę, który pierwotnie nosił nazwę sinfonii a wywodził się z połączenia greckiego syn (współ-, razem, jednocześnie) oraz phone (głos, dźwięk): syn- + phone → symphonia, czyli współbrzmienie. Mianem sinfonii Włosi określali utwór na kilka, a więc współbrzmiących instrumentów - początkowo były to krótkie wstępy orkiestrowe przed spektaklem operowym. W czasach Mozarta były już samodzielne i stopniowo coraz dłuższe: od mniej więcej 10-minutowego utworu w tempie szybkim lub umiarkowanie szybkim rozrastały się do 20-25 minutowych dzieł złożonych z trzech, a potem nawet czterech części: szybkiej – powolnej – stylizowanego tańca (menuet) – najszybszego finału.